Nền tư pháp của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (trước đây là
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) hình thành sau khi nhân dân Việt Nam, dưới sự lãnh
đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng lên đánh đuổi đế quốc xâm lược, giành lại
chính quyền, thiết lập một nhà nước Việt Nam tự do, độc lập. Năm 1946, thể theo
nguyện vọng của toàn dân, Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã ra
đời. Đây là văn bản luật đầu tiên của nước Việt Nam mới, thể hiện đầy đủ quyền
tự do, dân chủ mà người dân Việt Nam xứng đáng được hưởng và được Nhà nước bảo
hộ. Cũng từ văn bản luật gốc này, từ thực tiễn cuộc sống, nhu cầu xây dựng một
nước Việt Nam độc lập, thống nhất, hòa bình, dân chủ và chủ nghĩa xã hội
(CNXH), các văn bản luật khác dần được hình thành, ra đời.